วันอาทิตย์ที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2556

สะท้อนคิดการลงภาคสนาม การทดลองแผนการสอน



สะท้อนคิดจากการลงภาคสนาม - การทดลองแผนการสอน
เรื่อง : การทดลองแผนปฏิบัติการการเรียนการสอน
ผู้ทำการลงภาคสนาม
: นายรุ่งเรือง ชัยวร
วิชาที่สอน
: วิชาสังคมศึกษา
รายวิชาที่สอน
: สาระเศรษฐศาสตร์
เรื่องที่สอน
: เศรษฐกิจพอเพียงและการนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน
ระดับชั้นที่ทำการสอน
: มัธยมศึกษาปีที่ 1 ห้องที่ 1 จำนวนนักเรียน 47 คน
โรงเรียนที่ใช้ลงภาคสนาม
: โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ
ระยะเวลาการลงพื้นที่ ปฏิบัติการการสอนทั้งหมด
2 ครั้ง ระหว่างวันที่ 21 – 24 มกราคม พ.ศ.2556
ครั้งที่
1 วันจันทร์ ที่ 21 เดือน มกราคม พ.ศ.2556 คาบเวลา  10:00 น. – 10:50 น.
ครั้งที่
2 วันพฤหัสบดี ที่ 24 เดือน มกราคม พ.ศ.2556 คาบเวลา  09:00 น. – 09:50 น.
สรุปการลงพื้นที่ครั้งที่ 1
                การลงพื้นที่ครั้งที่ 1 ได้รับการต้อนรับเป็นอย่างดีจากคณะครูกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ จากนั้นได้รับความอนุเคราะห์ให้สอนนักเรียนในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ห้อง 1 นักเรียนให้ความร่วมมือเป็นอย่างดีกับกิจกรรมการเรียนการสอนที่ได้เตรียมไป  นักเรียนรู้สึกตื่นเต้นกับคุณครูคนใหม่ กล้าพูดโต้ตอบและถามครูเรื่องสถาบันการศึกษาของครู ซึ่งก็เป็นกระบวนการเริ่มต้นในชั้นเรียนที่ดีมาก เพราะการที่เรารู้จักกันครั้งแรกจำเป้นอย่างยิ่งที่จะต้องแนะนำตัวเพื่อสร้างความคุ้นเคย  นักเรียนสนใจในกิจกรรมการเรียนการสอนที่เตรียมไปเป็นอย่างมาก โดยคาบเรียนแรกนักเรียนจะได้เรียนเรื่องทรัพยากรต่างๆและความเป็นมาและความสำคัญที่ต้องให้นักเรียนเรียนวิชาเศรษฐศาสตร์ตามด้วยปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานมาเป็นแนวทางในการใช้ชีวิตของคนไทย นักเรียนค่อนข้างเข้าใจได้ดีถึงปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง  สามารถตอบคำถามได้เป็นอย่างดี  การเรียนในคาบแรกนักเรียนจะได้รับ “วงกลมความรู้” วงกลมความรู้คือกระดาษที่ตัดเป็นวงกลมที่ครูได้เตรียมไปเพื่อให้นักเรียนได้เขียนสิ่งต่างๆที่ครูให้เขียนระหว่างการเรียนการสอนเพื่อให้นักเรียนรู้สึกตื่นเต้นและมีสมาธิอยู่กับการเรียนการสอนอยู่เสมอ นอกจากนี้ในชั้นเรียนก็มีกิจกรรมอยู่หนึ่งกิจกรรมนั่นก็คือ “การทำบันทึกรายรับรายจ่าย” และ “สินค้าที่นักเรียนควรซื้อโดยการใช้หลักเหตุผลและความจำเป็นมาพิจารณา” นักเรียนให้ความสนใจกับกิจกรรมนี้เป็นอย่างดี จากนั้นครูผู้สอนได้สรุปความรู้ให้นักเรียนได้ฟังอีกครั้งหนึ่งพร้อมกับให้นักเรียนลองทำบันทึกรายรับรายจ่ายในวงกลมความรู้ที่ครูแจกไป นักเรียนให้ความสนใจเนื่องจากว่าเป็นคำถามที่ใกล้ตัวและนักเรียนสามารถทำได้ภายในเวลาที่มีจำกัด ประกอบกับสีสันที่สะดุดตาทำให้นักเรียนไม่เบื่อและมีสมาธิอยู่กับการเรียนการสอนอยู่ตลอด  จากนั้นครูผู้สอนได้ทำการสั่งการบ้านนักเรียน ได้แก่ “การบันทึกรายรับรายจ่าย” การบ้านชิ้นนี้จะทำให้นักเรียนได้ลองฝึกการทำรายรับรายจ่าย ในชิ้นงานให้นักเรียนได้ใส่ความคิดเห็นของผู้ปกครองต่อการที่นักเรียนได้ทำบันทึกรายรับรายจ่ายไว้ด้วย งานชิ้นนี้ครูผู้สอนเองต้องการให้นักเรียนมีระเบียบวินัยในการใช้เงิน พึ่งระลึกอยู่เสมอว่าเงินที่ได้มาในแต่ละวันนั้นควรใช้จ่ายอะไรบ้าง และสองคือการที่นักเรียนจะมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ปกครองด้วย เป็นการให้เด็กและผู้ปกครองได้พึงระลึกร่วมกันในเรื่องของค่าใช้จ่าย สิ้นสุดการเรียนการสอนในครั้งที่ 1
การลงพื้นที่ในครั้งที่ 2
                การลงพื้นที่ในครั้งที่ 2 ค่อนข้างจะมีความสุขมากขึ้น ครูผู้สอนเดินทางออกจากมหาวิทยาลัยแต่เช้า เพื่อร่วมเคารพธงชาติกับนักเรียน จากนั้นเตรียมแผนการสอนให้เป็นลำดับขั้นตอนไว้เพื่อจะได้ไม่เสียเวลาที่ห้องกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา คณะครูให้การตอบรับเป็นอย่างดีเหมือนอย่างเช่นเคย กิจกรรมการเรียนการสอนในครั้งแรกเป็นการทบทวนเนื้อหาเดิมในครั้งก่อน และติดตามการบ้านที่ครูผู้สอนได้มอบหมายให้กับนักเรียน นักเรียนหลายคนลืมนำการบ้านมาส่ง จากนั้นครูผู้สอนได้ทำการแจก “วงกลมความรู้” ให้นักเรียนได้เขียนในระหว่างที่ครูสอน โดยครูจะถามคำถามจากนักเรียนเป็นระยะๆเพื่อให้นักเรียนได้เขียนความรู้ลงไปในกระดาษ นักเรียนสนใจกิจกรรมนี้เป็นอย่างมากโดยเหตุผลเหมือนกันกับวันแรกที่ทำการสอน จากนั้นครูผู้สอนพูดถึงเรื่องสินค้าที่เราใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน โดยสอนให้นักเรียนนำ 3 ห่วง 2 เงื่อนไข มาเป็นหลักในการพิจารณาซื้อสินค้าชนิดต่างๆในชีวิตประจำวัน ใช้หลักเหตุผลและพอประมาณในการใช้เงินจากพ่อแม่ คำนึงถึงประโยชน์ที่ได้รับและเลือกสินค้าที่คุ้มค่าที่สุด กิจกรรมในชั้นเรียนวันนี้เป็นกิจกรรมที่เรียกว่า “สินค้าฟุ่มเฟือย สินค้าจำเป็น” โดยนักเรียนจะต้องได้รับแผ่นกระดาษที่คุณครูแจกให้ ในกระดาษนั้นจะมีภาพวาดลายเส้นของสินค้าและเขียนชื่อกำกับ นักเรียนจะต้องเขียนคำตอบลงไปในกระดาษวงกลมความรู้จากนั้นสับเปลี่ยนกับคนด้านข้าง นักเรียนหนึ่งคนจะได้สินค้าสี่ชนิด จากนั้นออกมาหน้าชั้นเรียนแล้วนำสินค้าเหล่านั้นออกมามาแปะบนกระดานที่มีแผ่นกระดาษอยู่สองจุด จุดแรกเป็นสินค้าจำเป็น และอีกจุดหนึ่งเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย พอจบการเล่นกิจกรรมครูได้สรุปความรู้ที่ได้ ครูผู้สอนสั่งการบ้านอีกชิ้นหนึ่งโดยเป็นการให้นักเรียน สรุปผังความคิดเกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียงและการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน สิ้นสุดการเรียนการสอนครั้งที่ 2 ครูผู้สอนกล่าวขอบคุณนักเรียนที่ได้ให้ความร่วมมือกับการเรียนการสอนเป็นอย่างดี 
ปัญหาและอุปสรรค
1.ในห้องเรียนไม่มีเครื่องฉายวีดีทัศน์ ทำให้วีดีทัศน์ที่จะนำเข้าสู่บทเรียนไม่ได้ฉาย ครูผู้สอนจึงเปลี่ยนวิธีการนำเข้าสู่บทเรียนโดยการเล่าประสบการณ์เกี่ยวกับเศรษฐศาสตร์และปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงให้นักเรียนฟัง
2.ไม่ได้นำไมโครโฟนติดตัวไปด้วยจากห้องหมวดสังคมสู่ชั้นเรียน เนื่องจากนักเรียนในห้องเรียนมีค่อนข้างเยอะครูจำเป็นต้องใช้เสียงที่ดังพอสมควรจึงจะทั่วถึง หากใช้ไมโครโฟนก็จะช่วยได้ดีในระดับหนึ่ง จะกลับไปเอาก็ลำบากและอาจเสียเวลาเนื่องจากว่าตึกอยู่ค่อนข้างไกล ครูผู้สอนจึงต้องตกลงกติกากับนักเรียนเพื่อให้การเรียนการสอนเป็นไปอย่างราบรื่น
3.สื่อการสอนที่เตรียมไปมีขนาดเล็กเกินไปในบางชิ้น ทำให้นักเรียนที่อยู่ด้านหลังห้องเรียนไม่เห็นหรือไม่เห็นอย่างทั่วถึงกัน ประกอบกับสื่อที่ครูเตรียมไปเป็นภาพลายเส้นขาวดำ จึงดูยาก
สรุปผลสะท้อนคิด
                การเรียนการสอนในสังคมปัจจุบันครูต้องรู้จักการเตรียมตัวให้ดีมากขึ้น ทั้งในทางความรู้สื่อและนวัตกรรมการเรียนการสอนต่างๆ  ครูที่ดีต้องรู้จักการสำรวจสิ่งต่างๆรอบกายเสมอ จึงขอทำการสรุปแต่ละด้านดังนี้
ครูผู้สอน  หน้าที่ของครูผู้สอนนอกจากจะเตรียมแผนการสอนให้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ยังมีอีกหลายๆอย่างที่ไม่ควรละเลยเริ่มตั้งแต่เดินเข้าไปในห้องเรียนผมเองรู้สึกว่าตนเองลืมอะไรไปบางอย่างนั่นก็คือการเชคดูสภาพห้องเรียนว่าเหมาะสมกับสภาพการเรียนรู้หรือไม่ กระดานได้ลบหรือเปล่า นักเรียนมีกี่คนและใครเป็นหัวหน้าชั้นเรียน  ไม่ได้แนะนำตัวเองว่ามาจากไหน แต่ก็ยังดีทีมีนักเรียนยกมือขึ้นถาม การแนะนำตัวจึงได้เริ่มขึ้นอย่างเป็นทางการ ครูผู้สอนต้องเข้าใจเด็กในห้องเรียนที่มีความหลากหลาย ผู้สอนเองรู้สึกว่าตนเองไม่ได้ตั้งคำถามปลายเปิดให้นักเรียนได้เกิดกระบวนการคิด และการถามทบทวนก็ทำได้ไม่ค่อยดีนัก เนื่องจากว่าครูผู้สอนมักพูดคนเดียว ประมาณว่าถามเองตอบเองจนนักเรียนไม่ทันได้คิดและยกมือตอบ
นี่จึงเป็นจุดบกพร่องที่สำคัญประการหนึ่ง ห้องเรียนควรเต็มไปด้วยคำถาม ไม่ว่าจะเป็นคำถามจากครูและนักเรียน ประกอบกับกิจกรรมและองค์ความรู้ต่างๆ ที่ครูควรเตรียมตัวมาให้พร้อม และนอกจากนี้ในวันนั้นครูผู้สอนยังไม่ได้ส่งหนังสือส่งตัวจากทางคณะไปยังหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ เพื่อแจ้งเรียนไปยังผู้อำนวยการอีกด้วย แต่ก็ได้รับการอนุโลมให้ทำการสอนได้ในวันแรก วันที่สองให้นำไปใหม่ได้ ครูผู้สอนจึงได้ประสบการณ์ที่สำคัญเกี่ยวกับการติดต่อกับทางราชการไม่ว่าจะกรณีใดก็แล้วแต่ควรมีหนังสือหรือไม่ก็หลักฐานแสดงตนการเป็นคนของหน่วยงานด้วย
แผนการสอน
                การเรียนการสอนในปัจจุบันไม่ว่าจะระดับชั้นไหนแผนการสอนก็สำคัญเป็นอย่างยิ่ง แผนการสอนเป็นเสมือนฟันเฟืองในการจะทำให้เครื่องจักทำงานได้อย่างเป็นระบบและไม่รวน เป็นการเตือนครูผู้สอนว่าจะสอนสิ่งใดและไม่ควรลืมสิ่งใดบ้าง เพื่อให้นักเรียนได้รับความรู้อย่างครบถ้วน การเขียนแผนการสอนก็ไม่ควรจะผิดพลาดบ่อยๆ สิ่งที่ควรคำนึงในการเขียนแผนการสอนก็คือการที่เราจะต้องคำนึงถึงสภาพห้องเรียนจริงว่าที่เราเขียนไปจะใช้ได้เหมาะสมมากเพียงใด  กรณีครูผู้สอนในครั้งนี้ได้เขียนแผนแบบใช้กิจกรรมเข้าร่วม โดยสอดแทรกเนื้อหาความรู้เป็นระยะๆ การเขียนแผนแบบนี้อาจต้องระวังและควบคุมนักเรียนให้อยู่เพราะนักเรียนมักชอบเล่นกัน อาจจะไม่ได้รับความรู้แต่กลับได้เพียงแค่ความสนุกสนานแต่เพียงอย่างเดียว ในครั้งนี้ครูผู้สอนจึงสร้างกติกาการทำกิจกรรมร่วมกันในชั้นเรียนโดยแบ่งให้นักเรียนและครูมีบทบาทอย่างเต็มที่ ตอนนักเรียนทำกิจกรรมให้ทำอย่างเต็มที่ ในขณะที่ตอนที่ครูสอนก็ควรสอนให้เต็มที่และนักเรียนก็ต้องฟังและจดบันทึกตามเช่นกัน
สื่อการสอน
                สื่อการสอนเป็นสิ่งสำคัญในการดึงดูดให้ผู้เรียนเกิดความสนใจ  สื่อการสอนที่ครูผู้สอนได้รับความสนใจเป็นอย่างดี แต่สิ่งที่เป็นข้อบกพร่องนั่นก็คือ สื่อการสอนมีขนาดเล็ก และไม่มีการระบายสี ทั้งนี้เนื่องจากว่าผู้สอนคำนึงถึงความประหยัดและการใช้วัสดุที่เหลือใช้มาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ และข้อสำคัญอีกประการหนึ่งคือครูผู้สอนไม่มีความมั่นใจในเรื่องของการระบายสี จึงใช้การเขียนลายเส้น นักเรียนที่อยู่ใกล้ๆอาจมองเห็นได้ดี แต่ก็ลืมคำนึงไปว่านักเรียนที่อยู่หลังห้องอาจจะเห็นไม่ชัด สรุปก็คือสื่อต้องมีขนาดที่พอเหมาะพอดีกับขนาดของห้องและจำนวนนักเรียนด้วยเช่นกัน ปัญหาที่ผ่านมาก็คือการที่ครูละเลยนักเรียนหลังห้องทำให้เขาได้รับการเรียนรู้ที่ไม่เท่าเทียมกับนักเรียนคนอื่นๆ ครั้นจะยกมือขึ้นถามก็อาย  สิ่งที่ครูต้องทำคือการเตรียมแผนให้มีขนาดที่เหมาะสม นอกจากปัญหาของขนาดแล้วในการสอนครั้งนี้ผู้สอนได้เตรียมสื่อและกิจกรรมเยอะเกินไป ห้องเรียนจึงอยู่ในสภาพวุ่นวาย เด็กนักเรียนมักเอาจริงเอาจังกับกิจกรรมการเรียนการสอน ถ้าครูผู้สอนควบคุมชั้นเรียนไม่อยู่ห้องเรียนก็จะวุ่นวายจนเสียบรรยากาศของการเรียนรู้ที่ดีไป
นักเรียน ในสภาพการเรียนการสอนในสังคมปัจจุบันต่างจากในอดีตเป็นอย่างมาก ครูผู้สอนได้พบเจอกับนักเรียนที่กล้าถามกล้าตอบ จึงเป็นสิ่งเตือนใจสำหรับครูผู้สอนเองว่าไม่ควรจะละเลยในเรื่องของเนื้อหาความรู้ที่สอน หาความรู้ให้กว้างกว่าเรื่องที่สอน การชมเชยและให้รางวัลแก่นักเรียนก็สำคัญเป็นอย่างยิ่ง นักเรียนที่ตอบถูกควรได้รับการเสริมแรงทางบวก ในขณะเดียวกันก็ไม่ควรละเลยนักเรียนหลังห้องหรือนักเรียนที่เรียนช้ากว่าเพื่อนๆหรือแม้แต่นักเรียนที่ขี้อาย ครูผู้สอนมีหน้าที่ให้นักเรียนได้เรียนรู้อย่างเท่าเทียมกัน วันนี้ยังดีที่ว่าครูผู้สอนเจอกับนักเรียนที่ค่อนข้างจะเข้าใจอะไรได้ดี อยู่ในระเบียบและกติกาที่ตั้งขึ้นร่วมกัน นักเรียนเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็ว เนื่องจากว่าเรืองปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นเรื่องที่ค่อนข้างใกล้ตัว นักเรียนสามรถรับชมได้ทางสื่อสาธารณะต่างๆรวมทั้งจากทางโรงเรียนด้วย ฉะนั้นเนื้อหาความรู้จึงไม่ควรหยุดอยู่แค่นั้น ครูควรหาความรู้ใหม่ๆเพื่อนำไปเสริมความรู้ที่มีใบบทเรียนด้วย
                การลงพื้นที่ในครั้งนี้ทำให้ครูผู้สอนได้รับประสบการณ์อย่างที่เรียกว่าเป็นประสบการณ์ที่ท้าทายและน่าตื่นเต้นในอีกแบบหนึ่ง เราจำเป็นต้องทำตัวทำใจให้พร้อมกับสภาพการเรียนการสอน แผนการสอนและสื่อต่างๆต้องเตรียมพร้อม เป็นการเสริมแรงกระตุ้นให้ครูผู้สอนได้เกิดทักษะหลายๆด้าน การสอนในครั้งนี้ทำให้พบกับความจริงที่ว่า การสอนในสภาพห้องเรียนจริงกับการสอนพิเศษนั้นมันแตกต่างกัน ควรแยกแยะและทำตัวให้ถูกกับการสอนแต่ละรูปแบ ครูเป็นผู้ที่มีบทบาทมากในห้องเรียน ในขณะเดียวกันอย่าลืมแบ่งบทบาทให้นักเรียนด้วย อีกในไม่กี่ปีข้างหน้าการนำประเทศเข้าสู่ประชาคมอาเวียนจะทำให้บุคคลนอกประเทศหลั่งไหลเข้ามาทำงานในเมืองไทยมากขึ้น ครูผู้สอนในฐานะที่กำลังจะเติบโตไปเป็นคนหนึ่งที่กำลังจะถูกแย่งงาน จึงต้องดันตัวเองให้สูงขึ้นทั้งทางด้านความรู้และความคิดริเริ่มสร้างสรรค์  ในประสบการณ์ครั้งนี้ผู้สอนขอบขอบพระคุณอาจารย์ประจำกระบวนวิชา รศ.ดร.ชรินทร์ มั่งคั่ง และคณะครูกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาโรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ รวมถึงนักเรียนที่น่ารักยิ่งทุกๆคน

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น